اشعاری در وصف ایران

      چون شکر:شیرین و،چون گوهر:زبان پارسی ست

فارسی،فرهنگی و آیین و نشان پارسی ست

آنچه از توفان و از باران نمی یابد گزند

کاخ فردوسی،خدای شاعران پارسی ست

بر سر یاران افغان و بلوچ آذری

شاخ پر بار زبان پرتوان پارسی ست

وحدت کرد و لر و تاجیک در ایران زمین

از زبان مشترک با دودمان پارسی ست

گرچه گوید همدلی از همزبانی خوشتر است

این زبان حبل المتین همدلان پارسی ست

این زبان مادری همچون نشانی از پدر

خار چشم ناتوان دشمنان پارسی ست

واژگانش در هجوم گویش بیگانگان

پاسدار گویش گویندگان پارسی ست

در بهارستان میهن،صد نگارستان بپاست

جای جای خاک پایش بوستان پارسی ست

چون سه رنگ پرچم سبز و سپید و سرخ ما

جایگاهش قلب مردان و زنان پارسی ست

خانه ی ایرانیان پاینده و جاوید باد

تا که جاویدان زبان جاودان پارسی ست

 از دکتر شاهین سپنتا

چو بوده است و بوَد زنده جان ایرانی               نمرده است و نمیرد، زبان ایرانی

زبان،نشانه ی آن جان جاودان باشد               دلا، ز دست مده،این نشان ایرانی

به جای پارسی از آن سرودم ایرانی              که نیست چند زبان در میان ایرانی

چه فارسی و چه رشتی چه کردی و چه لری  یکیست نام و زبان و روان ایرانی

به روزگار کهن هم اگر شنیدستی                 که بود چند زبان در جهان ایرانی

نبود آن همه جز چند شاخه ی نزدیک            ز یک درخت و ز یک بوستان ایرانی

زبان پهلوی و زندی و اوستایی                    زبان پارسی باستان ایرانی

برادر هم و فرزند مادری کهن اند                 همه برون شده اند از دهان ایرانی

کنون که دور شد آن ابرهای رنگارنگ            یکی پس از دگر از آسمان ایرانی

زدوده است همه زنگهای کهنه و نو              ز جان زنده دل و مهربان ایرانی

بر آن سریم که هرگونه گرد چند دلی            سروده  آید از این داستان ایرانی

به جای پارسی آرند نام ایرانی                    به نام پارس نخوانند از آن ایرانی

که پارس نیست مگر گوشه ای ز میهن ما     بزرگتر بود این خانمان ایرانی

چو نام کشور که پارس نیست ایران است      زبان ماست از آن رو زبان ایرانی

ز ایزد در نشنوی بهتر از زبان نبود                 نشان مردم هم آرمان ایرانی

اگر ايران به جز ويران‌سرا نيست؛

من اين ويران‌سرا را دوست دارم.

اگر تاريخ ِ ما افسانه‌ رنگ است؛

من اين افسانه‌ها را دوست دارم.

نواي ِ ناي ِ ما گر جان‌گداز است؛

من اين ناي و نوا را دوست دارم.

اگر آب و هواي‌َش دل‌نشين نيست؛

من اين آب و هوا را دوست دارم.

به شوق ِ خار ِ صحراهاي ِ خشک‌َش،

من اين فرسوده‌پا را دوست دارم.

من اين دل‌کش زمين را خواهم از جان

من اين روشن‌سما را دوست دارم.

اگر بر من ز ايراني رود زور،

من اين زورآزما را دوست دارم.

اگر آلوده ‌دامانيد، اگر پاک!

من اي مردم، شما را دوست دارم

با تو گویم میهنم

این بار هم گل می کنم

آسمـانت را پل پرواز سنبل می کنم

در سرِ پیری جوان می گردمی همچـون بهـار

کوچه بـاغت را پر از آواز بلبل می کنم

جاودانـه میهنم

این بار هم می سازمت

چون درفـش کاویان هر جای می افرازمت

همچو رستم

می کنم دیو پلیدی را ز جای

چون فریدون شوکت دیرینه می پردازمت

با تو مام میهنم

دیرینه پیمان می کنم

گر که ایرانم نباشد، ترک این جان می کنم

همچو آرش

بر پر البرز جان بر کف به پای

کوهساران را پر از آواز ایـران می کنم

با تو گویم میهنم

این بار هم گـل می کنم

با تـو گویم میهنم

این بار هم گـل می کنم

                                                    مازیار قویدل

روز جانبازيست ای بيچاره آذربايجان ................. سر تو باشی در ميان هر جا که آمد پای جان

ای که دور از دامن مهر تو نالد جان من .............. چون شکسته بال مرغی در هوای آشيان

تو همايون مهد زرتشتی و فرزندان تو ................. پور ايرانند و پاک آيين نژاد آريان

اختلاف لهجه مليت نزايد بهر کس ..................... ملتی با يک زبان کمتر به ياد آرد زمان

گر بدين منطق تو را گفتند ايرانی نه ای .............. صبح را خواندند شام و آسمان را ريسمان

بي کس است ايران به حرف ناکسان از ره مرو ..... جان به قربان تو اي جانانه آذربايجان

با خطی برجسته در تاريخ ايران نقش بست .......... همت والای سردار مهين ستارخان

اين همان تبريز کامثال خيابانی در او ................. جان برافشاندند بر شمع وطن پروانه سان

اين همان تبريز کز خون جوانانش هنوز ............. لاله گون بينی همی رود ارس، دشت مغان

                                                                              استاد شهریار

خوش آن روزگار همايون ما ..................... خوش آن بخت پيروز و ميمون ما

کجا رفت هوشنگ و کو زرتشت؟ ............. کجا رفت جمشيد فرخ سرشت؟

کجا رفت آن کاويانی درفش؟ .................. کجا رفت آن تيغهای بنفش؟

کجا رفت آن کاوه نامدار؟ ....................... کجا شد فريدون والا تبار؟

کجا شد هخامنی کجا شد مدی؟ .......... کجا رفت آن فره ايزدی؟

کجا رفت آن کوروش دادگر؟ ................... کجا رفت کمبوجی نامور؟

کجا رفت آن داريوش دلير؟ .................... کجا رفت دارای بن اردشير؟

دليران ايران کجا رفته اند؟ .................... که آرايش ملک بنهفته اند

بزرگان که در زير خاک اندر اند ............... بيايند و بر خاک ما بگذرند

بپرسند از ايندر که ايران کجاست؟ ........ همان مرز و بوم دليران کجاست؟

بينند که اينجای مانده تهی ................. ز اورنگ و ديهيم شاهنشاهی

ملک الشعرای بهار

بیا به بزم وطن شور و عشق بر پاكن .................. سبوی غم بشكن می به جام مینا كن

شراب پاک مغان نوش و در كمال ادب .................. دو جرعه نیز نثار ره اهورا كن

سرود پاكی و نیكی به گوش یار بخوان .................. و در بلوغ خرد، یادی از اوستا كن

بیا و زند بخوان تا سپیده با زرتشت .................. شكوه جلوه‌ی خورشید را تماشا كن

بگو كه نیک بیندیش و نیک كن گفتار .................. چو نیک شد همه كردار، شكر مزدا كن

بگو كه ملت ما سرفراز تاریخ است .................. و دشمنان وطن را خفیف و رسوا كن

پیام عز و شرف را بخوان ز شهنامه .................. و رمز و راز شرفنامه را هویدا كن

نبسته دست ترا فتنه‌های چرخ بلند .................. مقام خویش در اوج حماسه پیدا كن

بیا و پهنه‌ی این خطه‌‌ی خدایی را .................. برای جشن خرد پیشگان مهیا كن

اگرچه گوش ستم از چرا گریزان است .................. بیا تمام سخن را چرا و آیا كن

چرا ز خون سیاوش برآمده ضحاک؟ .................. بیا به علم و خرد حل این معما كن

تو قطره‌ای و منم قطره و وطن دریا .................. بیا و قطره‌ی جان را نثار دریا كن

به شوق دیدن فردای عشق و آزادی .................. به نور دانش امروز ، فكر فردا كن

امید « می‌چكد از ابر « اتحاد » بیا .................. و بوستان وطن را دوباره احیا كن

                                              مصطفی بادکوبه ای

آفتابت، که فروغ رخ « زرتشت » در آن گل کردست
آسمانت، که زخمخانه « حافظ » قدحی آوردست
کوهسارانت، که بر آن همت « فردوسی » پر گستردست
بوستانت، کز نسیم نفس « سعدی » جان پروردست
هم زبانان من اند

مردم خوب تو این دل به تو پرداختگان
سر و جان باختگان، غیر تو نشناختگان
پیش شمشیر بلا، قد برافراختگان، سینه سپر ساختگان
مهربانان من اند

نفسم را پر پرواز از توست
به دماوند تو سوگند که گر بگشایند
بندم از بند، ببینند که آواز از توست
همه اجزایم با مهر تو آمیخته است
همه ذراتم با جان تو آمیخته باد

خون پاکم که در آن عشق تو می جوشد و بس
تا تو آزاد بمانی به زمین ریخته باد


فريدون مشيری

مهمترین منبع مستند درباره آرش کمانگیر در بخشی از اوستا یعنی بخشی مربوط به یَشت ها آمده است(يشت هشتم، بند ششم) بخشی از یشت ها از جمله تیر یشت که داستان آرش نیز در آن است حدوداً سه الی چهار هزار سال قبل از زرتشت بوده است.

فریدون جهان را میان سه پسر خود ایرج (ایران) ، سلم(روم) و تور(توران) تقسیم کرد. ایرج دختری داشت به نام ماه آفرین که از او منوچهر متولد شد.بین افراسیاب شاه توران که از نواده های فریدون و از نسل تور است و منوچهر شاه ایران به سر خون به ناحق رخته ایرج جنگی در گرفت. آرش در چنین شرایطی پدیدار می شود.

ابوریحان بیرونی در «آثار الواقعه» چنین می نویسد پس از آنکه افراسیاب به منوچهر غلبه کرد او را در طبرستان(مازندران)محاصره کرد بر این قرار داده اند که حدود خاکی که از ایران باید به توران واگزار گردد بواسطه پرش و خط سیر تیری معین شود در این هنگام فرشته اِسپند حاضرگشت و امر کرد تا تیر و کمانی که چنانچه در اوستا بیان شده است بر گزینند. آنگاه آرش را که چوپانی شریف و حکیم و دین دار بود برای انداختن تیر بیاوردند. آرش روبه پادشاه و مردم گفت مرا زخم و مرضی نیست ولی یقین دارم پس از انداختن تیر قطعه قطعه شده فدای شما خواهم شد پس از آن دست به چله کمان برد و به قوت خداداد تیر از شست رها کرد و خود جان تسلیم نمود خداوند به باد امر فرمود تا تیر را حفظ نماید آن تیر از کوه رویان به اقصی نقاط مشرق رسید و به ریشه درخت گردکانی(گردو)که در دنیا بزرگتر از آن درختی نبود نشست آن موضع را سر حد ایران و توران قرار نهادند. گویند از آن جایی که تیر پرتاب شده تا به آنجایی که فرو نشست ششصت هزار فرسخ فاصله است. بنابر این «جشن تیرگان» به مناسبت صلح ایران و توران در روز دهم تیر ماه  برگزار می شود. ایرانیان باستان و زرتشتیان فعلی در جشن تیرگان بندی را بدست بسته و تا زمانی که تیر از کمان رها نمی شد آن را از دست باز نمی کردند.

قسمت هایی از شعر زیبای آرش کمانگیر سروده سیاوش کسرایی

ترس بود و بال ها ی مرگ؛

کس نمی جنبید جز بر شاخه ها برگ از برگ.

سنگر آزادگان خاموش؛

خیمه گاه دشمنان پر جوش.

مرز ها ی ملک ،

همچو سر حدات دامن گستر اندیشه بی سامان.

برج ها ی شهر

همچو بارو های دل بشکسته و ویران.

دشمنان بگذشته از سرحد و از باور ....

***

« آخرین فرمان ، آخرین تحقیر ....

مرز را پرواز تیری می دهد سامان!

گر به نزدیکی فرود آید،

خانه هامان تنگ،

آرزومان کور ...

ور بپرد دور،

تا کجا ؟ .... تا چند ؟....

آه! .... کو بازوی پولادین و کو سرپنجه ی ایمان ؟ »

 متن کامل شعرآرش کمانگیر را از این قسمت دريافت  کنید

شعر آرش کمانگیر را با صدای خود شاعر از این آدرس دریافت کنید

زمانه تو هزاران آرش می طلبد. هزاران هزار انسان ایرانی که از بلند ترین قله های آزمون میهن دوستی بالا روند و تیر فولادین پیکان خود را به قدرت سرپنجه ایمان به دورترین مرزهای زندگی رهنمون کنند...

سلام ای شکوهمند!

سلام ای ستیغ صبح خیز سربلند!

به یال و بال و دره ها و دامنت درود

به چشمه ها ی پاک و روشنت  درود

تن تهمتنی و قلب آهینت استوار

درشتی ات به جای ، بی گزند.

به بزم شامگاهیت فراز قله ها

ستایش ستارگان همیشه گی،

تولد سحر درون پرده های میهمان بازوان تو

مدام ،

بسیج دودمان لاله ها ی سر کشت

پناه سنگ های سخت، دلپسند.

غریو مرغک غریب در غروب از تو دور

غم از تو دور ای غرور

نشاط آبشار ها تو را

ستیز آب و آبکند.

ستون سنگ و صخره ات به هر کنار گوشه سنگر امید

دل تو باغ خار بوته های رنگ رنگ

گل طلای آفتاب تو

هماره پر نوید و نوشخند.

به پیش روی ما اگر چو ما فتاده ای به بند

کلاف ابر ها به گردن رمیده ات کمند

پناه بخش و پشت باش!

شکسته نعل بسته ای سمند!

دلم گرفته همچو ابر های باردار تو

که با تو گفتگو مرا ست

به کوه پایه ها کسی نمانده تا غمی به پیش او برم

به من بگو که آشیانه ی عقاب ها کجاست

به تنگ در نشستنم به چند ؟

شب برهنه بی ستاره ماند

نگاه و دست ما تهی

سکوت سوخت ریشه های حرف سبز گذشته را

بگو بگو که گاه گفتن تو در رسید

تو با زبان شعله ریز و واژه ها ی سنگی ات بگو

که سخت تر شبی است

که سرد تر شبی است ار شبان دیر پای ما

بگو دهان ز گفتگو مبند.

   سیاوش کسرایی

سخن هر چه گویم همه گفته​اند         بر باغ دانش همه رفته​اند

اگر بر درخت برومند جای                  نیابم که از بر شدن نیست رای

 کسی کو شود زیر نخل بلند             همان سایه زو بازدارد گزند

توانم مگر پایه​ای ساختن                  بر شاخ آن سرو سایه فکن

کزین نامور نامه​ی شهریار                 به گیتی بمانم یکی یادگار

تو این را دروغ و فسانه مدان             به رنگ فسون و بهانه مدان

ازو هر چه اندر خورد با خرد               دگر بر ره رمز و معنی برد

یکی نامه بود از گه باستان               فراوان بدو اندرون داستان

پراگنده در دست هر موبدی              ازو بهره​ای نزد هر بخردی

یکی پهلوان بود دهقان نژاد               دلیر و بزرگ و خردمند و راد

پژوهنده​ی روزگار نخست                 گذشته سخنها همه باز جست

ز هر کشوری موبدی سالخورد          بیاورد کاین نامه را یاد کرد

بپرسیدشان از کیان جهان                وزان نامداران فرخ مهان

که گیتی به آغاز چون داشتند           که ایدون به ما خوار بگذاشتند

چه گونه سرآمد به نیک اختری         برایشان همه روز کند آوری

بگفتند پیشش یکایک مهان             سخنهای شاهان و گشت جهان

چو بنشیند ازیشان سپهبد سخن     یکی نامور نافه افکند بن

چنین یادگاری شد اندر جهان           برو آفرین از کهان و مهان

نسخه کامل شاهنامه را از اين آدرس دريافت کنيد

ای دیار خوب من ، همیشه جاوید

ای شکوه بی کران ، همیشه خورشید

من زمین تشنه ام  ،  تویی تو باران

من خزان بی فروغ ،تویی بهاران

ای طلوع بی غروب ، باران نوبهار

به چشم من بتاب، به جان من ببار

ای ترانه ای درود ،  بر لب ما بمان

تو صدای بودنی صدای عاشقان

ای دیار خوب من، تو تسلایی

فروزان ستاره در، امروز و فردایی

از تو با تو گفته ام، ای سرودم تو

گفتم و شکفته ام ، ای نبود و بودم تو

ای طلوع بی غروب باران نوبهار

 به چشم من بتاب ، به جان من ببار

تو امید جاویدان ، من از تو لبریز

ای دیار خوب من ، تو عزیزی عزیز

                                                         محمد نوری

ای وطن!

ای سلامم ای سرودم             ای نگهبان وجودم

 ای غمم تو شادی ام تو               مایه آزادی ام تو

 ای وطن!

ای دلیل زنده بودن                  ای سرود صادقانه

 ای دلیل زنده ماندن                جان پناهی جاودانه 

ای وطن!

همچو رویش در بهاران         همچو جان در هر بدن

مثل بوی عطر گلها                   مثل سبزی چمن

ای وطن ای وطن

مثل راز شعر حافظ                       مثل آواز قناری

همچو یاد خوش ترین ها           همچو باران بهاری

ای وطن!

مثل غم در مرگ مادر             مثل کوه غصه هایی

مثل سربازان عاشق               قهرمان قصه هایی

ای وطن

همچو آواز بلندی                     از بلندی های پاک

با غروری با گذشتی             با وفایی همچو خاک

ای وطن ای وطن

                                                                  نادر ابراهیمی

مهد تمدن

هر زمان بیگانه ای آهنگ ایران کرده است

روبه آنه عزم رزم مهد شیران کرده است

خون ملت همچو اقیانوس سرتا سر نهنگ

خصم را از هر کران آماج طوفان کرده است

جهل با دانش، سفاهت با خرد ، خفاش و نور

اهرمن پیکار با نیروی یزدان کرده است

ای بسا سرها و سرور ها که افکنده به خاک

چون به ایران آمده سرها به میدان کرده است

پایداری و ثبات مردم این مرز و بوم

تا که بوده عالمی را مات و حیران کرده است

هر زمان بند اسارت ، رشته هر بیگانه خوی

تار تن با تار خود سر در گریبان کرده است

نیست بی موجب که هر دانا به هر بوم و دیار

جلوه ی آزادگی مان زیب دیوان کرده است

این سجایا در نهاد نسل ها و خون ماست

آنچه کوروش با پریشان دل اسیران کرده است

این روال جاودان ملت جاوید ماست

با خلیفه آنچه بابک مرد مردان کرده است

سال های سال گلگون پیرهن ، پرچم به دوش

این مسلمان جنگ با هر نا مسلمان کرده است

هر کجا افزون طلب قولی زده هل من مزید

تا دهان بگشوده ملت کار سوهان کرده است

این تجلی از فروغ مطلع انوار ماست

طفل بلخی عالمی را پر نور عرفان کرده است

صلح عالم گر شده امری محال و ممتنع

شیخ سعدی هر دو را مقرون امکان کرده است

درد جانکاه جهالت را که درد عالمی است

حافظ شیراز با یک نسخه درمان کرده است

راه ماه و کهکشان های فلک را سال قرن هاست

پیش از این عطار ما صاف و نمایان کرده است

کی چنین ملت تحمل بر عبودیت کند

تا که بر آزادگی جان را گروگان کرده است

پی بدین معنی نبرده است چند پست بی وطن

با اجانب جاهلانه سر به پیمان کرده است

خاک آذربایجان و سلطه ی بیگانگان!!!

آن که جان قربان آزادی ایران کرده است

ای درود ما نثار خاک آذربایجان

بار ها خصم وطن را دیده گریان کرده است

ای درود ما به خصم افکن یلان آذری

در منای عشق جان جانانه قربان کرده است

اره برران ، حضم عطشان ، مرگ در پی ، خون مباح

نعش فرزندان مقابل یاد یاران کرده است

این نه در آیینه ی پندار وصف حسن ماست

این حقیقت را قرن ها تاریخ اذعان کرده است

ما سپاه ایزدان و دشمن اهریمن ایم

این تفضل را به ما خود ذات یزدان کرده است

یار دبستانی

یار دبستانی من ، با من و همراه منی
چوب الف بر سر ما، بغض من و آه منی
حک شده اسم من و تو، رو تن این تخته سیاه
ترکه ی بیداد و ستم ، مونده هنوز رو تن ما

دشت بی فرهنگی ما هرزه تموم علفاش
خوب اگه خوب ؛ بد اگه بد ، مرده دلای آدماش
دست من و تو باید این پرده ها رو پاره کنه
کی میتونه جز من و تو درد مارو چاره کنه ؟

یار دبستانی من ، با من و همراه منی
چوب الف بر سر ما ، بغض من و آه منی
حک شده اسم من و تو ، رو تن این تخته سیاه
ترکه بیداد و ستم ، مونده هنوز رو تن ما

×××

یار دبستانی من ، با من و همراه منی
چوب الف بر سر ما ، بغض من و آه منی
حک شده اسم من و تو ، رو تن این تخته سیاه
ترکه ی بیداد و ستم ، مونده هنوز رو تن ما

دشت بی فرهنگی ما هرزه تموم علفاش
خوب اگه خوب ؛ بد اگه بد، مرده دلهای آدماش
دست من و تو باید این پرده ها رو پاره کنه
کی میتونه جز من و تو درد مارو چاره کنه ؟

یار دبستانی من ، با من و همراه منی
چوب الف بر سر ما ، بغض من و آه منی
حک شده اسم من و تو ، رو تن این تخته سیاه
ترکه ی بیداد و ستم ، مونده هنوز رو تن ما

جمشید جم

سال ساخت: بهمن 1357

ترانه سُرا: منصور تهرانی